กองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น
ขององค์การบริหารส่วนตำบลวิเชตนคร


ผลงานนวัตกรรม

กระบวนการจัดการโรคไข้เลือดออกในชุมชน



โดย

ชมรม อสม.บ้านใหม่สวนดอกคำ หมู่ 1 ตำบลวิเชตนคร

ปีงบประมาณ 2560


ชื่อนวัตกรรม กระบวนการจัดการโรคไข้เลือดออกในชุมชน
ชื่อเจ้าของนวัตกรรม ชมรมอสม.บ้านใหม่สวนดอกคำ หมู่ 1 ตำบลวิเชตนคร
ที่ปรึกษาโครงการ นายณัฐพงศ์ พลนิกร     รพ.แจ้ห่ม
ที่มาของนวัตกรรม  
                    โรคไข้เลือดออกเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย สถานการณ์โรคไข้เลือดออกบ้านใหม่สวนดอกคำ หมู่ 1 ปี 2559 มีผู้ป่วย 2 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 740.74 ต่อแสนประชากร และจากการสำรวจลูกน้ำยุงลายของ อสม.พบว่า ค่าดัชนีลูกน้ำยุงลายในบ้าน (HI) เดือน กรกฎาคม 2560 ร้อยละ 24.59 ซึ่งเป็นค่าที่สูงมาก เป้าหมายของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลำปางกำหนดไม่เกินร้อยละ 5 จากการสำรวจของอสม. ยังพบลูกน้ำยุงลายในชุมชนอยู่ แสดงให้เห็นว่าชุมชนไม่ได้ตระหนักถึงเรื่องนี้ ประกอบกับสภาพแวดล้อมด้านภูมิศาสตร์ ทางทิศตะวันตกของหมู่บ้าน บริเวณบ้านมีต้นไม้ปกคลุมมาก ไม่ปลอดโปร่ง การจัดบ้านเรือนไม่สะอาด ไม่เป็นระเบียบ และติดสวนป่า ป่ายางมีภาชนะถ้วยใส่ยาง มีน้ำขัง มีร้านขายแบตเตอรี่รถยนต์พบลูกน้ำยุงลายในจานรองกระถางต้น อ่างบัว ภาชนะปลูกต้นไม้ ในห้องน้ำ จำนวนมาก ในร้านขายอาหาร พบภาชนะไม่ใช้ ขยะ หลังบ้านที่เป็นแหล่งเพาะพันธ์ยุงลายจำนวนมาก และบริเวณวัดอักโขชัยคีรี มีขยะจากเศษอาหาร ขยะจากเศษภาชนะที่มีน้ำขังทิ้งบริเวณด้านข้างที่เป็นเชิงเขาของวัดจำนวนมาก มีกลิ่นเหม็น มียุงลายจำนวนมาก ทำให้ยากลำบากต่อการเก็บทำความสะอาด โดยพบค่าดัชนีลูกน้ำยุงลายในวัด(CI) เดือน กรกฎาคม 2559 ร้อยละ 35 ซึ่งปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้จะต้องดำเนินการโดยการรณรงค์ทำความสะอาดบ้านเรือน ปรับสภาพแวดล้อมบริเวณบ้านเรือนและหมู่บ้าน การจัดการขยะ เพื่อทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ป้องกันการเกิดโรคไข้เลือดออก จากสถานการณ์ดังกล่าวถ้าไม่ดำเนินการจะส่งผลกระทบต่อสภาวะสุขภาพของประชาชนเป็นอย่างมาก ดังนั้น ผู้นำชุมชน อสม.และประชาชนทั่วไป เล็งเห็นความสำคัญของปัญหาดังกล่าว จึงจัดทำแผนสุขภาพชุมชน ประชาคมหมู่บ้าน โดยโรคไข้เลือดออกเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ต้องแก้ปัญหาเป็นอันดับแรกของหมู่บ้าน การนำกระบวนการจัดการโรคไข้เลือดออกในชุมชน มาใช้ในพื้นที่บ้านใหม่สวนดอกคำ หมู่ที่ 1ตำบลวิเชตนคร ด้วยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในชุมชน ผ่านเวทีประชาคมรับฟังความคิดเห็นของชาวบ้าน ทำให้ได้รับความร่วมมือจากประชาชนทุกหลังคาเรือนเป็นอย่างดี ด้วยการจัดการของชุมชนเอง โดยมีเจ้าหน้าที่เป็นพี่เลี้ยง เกิดความยั่งยืนการดูแลสุขภาพตนเองตลอดไป
   
วัตถุประสงค์  
                    1. เพื่อหาแนวทางในการป้องกันไม่ให้มีลูกน้ำยุงลายสาเหตุต้นกำเนิดของโรคไข้เลือดออก
                    2. เพื่อหาแนวทางในการเฝ้าระวังการเกิดโรค ให้ยั่งยืนมีความรวดเร็ว และลดผลกระทบในความขัดแย้งกับประชาชนในครัวเรือน
   
วันที่เริ่มต้นโครงการ 1 พฤษภาคม ถึง 31 สิงหาคม 2561
   
ระยะเวลาในการดำเนินการ 4  เดือน
   
ขั้นตอนการดำเนินการ  
                    1. ประชุมชี้แจงโครงการแก่แกนนำหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน อสม.
                    2. ประชุมเชิงปฏิบัติการและประชาคมหมู่บ้าน (แต่งตั้งคณะกรรมการสำรวจลูกน้ำยุงลาย สร้างมาตรการในหมู่บ้าน)
                    3. ประชาสัมพันธ์เสียงตามสายในหมู่บ้านแจ้งผลการประชาคมหมู่บ้านการควบคุมป้องกันโรคไข้เลือดออก และขอความร่วมมือให้ประชาชนทุกหลังคาเรือนช่วยกันสำรวจตรวจสอบภาชนะที่มีน้ำขังในบ้านและบริเวณนอกบ้าน ให้กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายทุก 7 วัน
                    4. อสม.จัดทำรูปเล่มแบบบันทึกผลการสำรวจลูกน้ำคนละ 1 เล่ม  และพิมพ์กำหนดการที่คณะกรรมการลงสำรวจฯ  พร้อมมาตรการการป้องกันโรคไข้เลือดออก  ที่ได้จากการลงมติในเวทีประชาคมหมู่บ้าน ให้ผู้ใหญ่บ้านลงนาม และนำไปถ่ายเอกสารแจกทุกหลังคาเรือน
                    5. จัดประชุมและณรงค์ทำความสะอาดหมู่บ้าน
                    6. ประชุมและสำรวจลูกน้ำยุงลายไขว้ละแวก อสม.บันทึกผลการสำรวจ พร้อมเจ้าของบ้านเซ็นชื่อรับรอง  บ้านที่ไม่พบลูกน้ำยุงลาย ไม่ติดธงสี  ในกรณีบ้านที่พบลูกน้ำยุงลายมีการติดธงสีสัญลักษณ์หน้าบ้านดังนี้
                     - ถ้าเป็นบ้านผู้นำชุมชน และ อสม.ทุกคน จะติดธงสีแดงหน้าบ้าน
                    - ถ้าเป็นบ้านประชาชนทั่วไป จะติดธงสีเขียวหน้าบ้าน
                     7. ประชุมและสำรวจลูกน้ำยุงลายซ้ำ ภายใน7วัน  ถ้าพบลูกน้ำยุงลายอีก จะใช้กฎระเบียบข้อบังคับจากมติประชาคมการควบคุมป้องกันโรคไข้เลือดออกของหมู่บ้าน
   

งบประมาณที่ใช้
ประชุมเชิงปฏิบัติการการควบคุมป้องกันโรคไข้เลือดออก

                    1. ค่าอาหารกลางวันผู้เข้าร่วมประชุม 30 คนๆ ละ 50 บาท 1 มื้อ  เป็นเงิน 1,500 บาท
                    2. ค่าอาหารว่างผู้เข้าร่วมประชุม 30 คนๆ ละ 25 บาท 2มื้อ  เป็นเงิน 1,500 บาท
                    3. ค่าวิทยากร 2 คนๆละ3 ชม.ๆ ละ 300 บาท เป็นเงิน 1,800 บาท
                    4. ค่าป้ายโครงการ ขนาด1*3 ม. จำนวน 1 ผืนๆ ละ 450 บาท เป็นเงิน 450 บาท
ประชุมและรณรงค์ทำสะอาดหมู่บ้าน
                    1. ค่าอาหารว่างและเครื่องดื่มประชุมและรณรงค์ทำความสะอาดหมู่บ้านและทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุง 100 คนๆ ละ 25 บาท 1 มื้อ จำนวน 3 ครั้ง (เดือนละ 1 ครั้ง) เป็นเงิน 7,500 บาท
ประชุม อสม.และสำรวจลูกน้ำยุงลายไขว้ละแวก
                    1. ค่าอาหารว่างและเครื่องดื่มประชุมและรณรงค์สำรวจลูกน้ำยุงลาย 30ๆ คนละ 25 บาท 1 มื้อ จำนวน    3 ครั้ง เป็นเงิน 2,250 บาท

รวมเป็นเงินทั้งหมด 15,000 บาท (หนึ่งหมื่นห้าพันบาทถ้วน)

   
การขยายผลของนวัตกรรม  
-มีการใช้ / ประยุกต์ใช้ในหน่วยงาน ในหมู่บ้าน หมู่ 6 และหมู่ 11
   
สรุปผลการดำเนินการ  

ก่อนการดำเนินโครงการ
1. ผลการสำรวจลูกน้ำยุงลาย
                     หมู่บ้าน
                     - บ้านที่สำรวจ จำนวน 102 ครัวเรือน  พบลูกน้ำ  6 ครัวเรือน    ค่า HI=5.88
                    - ภาชนะที่สำรวจ จำนวน 256 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 7 ภาชนะ   ค่า CI=2.73
                     หน่วยงานราชการ
                    - ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อบต.วิเชตนคร ภาชนะที่สำรวจ 2 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะ   ค่า CI=0
                    - อบต.วิเชตนคร  ภาชนะที่สำรวจ 8 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะ   ค่า CI=0
                     วัด
                    - วัดอักโขชัยคีรี  ภาชนะที่สำรวจ 32 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 14 ภาชนะค่า  CI=43.75
                     โรงแรม
                    - มารวย  ภาชนะที่สำรวจ 3 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 1 ภาชนะค่า  CI=33.33
                    - ลีลาวดีรีสอร์ท  ภาชนะที่สำรวจ 12 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 1 ภาชนะค่า  CI=8.33
2. จำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก
                    - ปี 2559  มีผู้ป่วย 2 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 740.74  ต่อแสนประชากร

หลังการดำเนินการ
1. ผลการสำรวจลูกน้ำยุงลาย
                     หมู่บ้าน
                    - บ้านที่สำรวจ จำนวน 102 ครัวเรือน  พบลูกน้ำ  0 ครัวเรือน  ค่า HI=0
                    - ภาชนะที่สำรวจ จำนวน 273 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะ   ค่า CI=0
                     หน่วยงานราชการ
                    - ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อบต.วิเชตนคร ภาชนะที่สำรวจ 2 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะ   ค่า CI=0
                    - อบต.วิเชตนคร  ภาชนะที่สำรวจ 8 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะ   ค่า CI=0
                     วัด
                    - วัดอักโขชัยคีรี  ภาชนะที่สำรวจ 32 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 4 ภาชนะค่า  CI=12.5
                     โรงแรม
                    - มารวย  ภาชนะที่สำรวจ 2 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะค่า  CI=0
                    - ลีลาวดีรีสอร์ท  ภาชนะที่สำรวจ 8 ภาชนะ  พบลูกน้ำ 0 ภาชนะค่า  CI=0
2. จำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก
                    - ปี 2560  มีผู้ป่วย 0 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 0  ต่อแสนประชากร

   
ปัญหาและข้อจำกัดที่เกิดขึ้นจากการดำเนินการ
                    - เมื่อเริ่มต้นโครงการฯ เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ผู้นำชุมชน และคณะ อสม.ต้องทำความเข้าใจกับประชาชนก่อน พร้อมคืนข้อมูล สถิติโรค โดยประชาชนมีส่วนร่วมคิดมาตรการหมู่บ้าน พร้อมรับฟังความคิดเห็นประชาชนปัญหาอุปสรรค
                    - สภาพภูมิอากาศ ฝนตกในขณะปฏิบัติงาน ทำให้ล่าช้าในการสำรวจ
                    - ช่วงฤดูทำนา ชาวบ้านปิดบ้าน ไม่สามารถสำรวจในบ้านได้
                    - วัดอักโขชัยคีรี มีขยะที่ประชาชนไปทำบุญตามประเพณี ทิ้งขยะตามเนินเขาจำนวนมาก ซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย และเก็บกำจัดยากมาก

กระบวนการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น

                    - เมื่อคณะกรรมการฯ ลงไปสำรวจลูกน้ำ พบบ้านปิด ไม่สามารถเข้าสำรวจได้ จึงทำให้อสม.ต้องสำรวจอีกครั้งในช่วงเช้าหรือเย็น
                    - วัด หน่วยงานราชการ โรงแรม เป็นพื้นที่ส่วนกลาง ไม่มี อสม.ดูแลชัดเจน วันสำรวจ จึงให้คณะกรรมการฯช่วยกันทุกคน และหลังจากหมดกิจกรรมตามโครงการได้มอบหมายให้อสม.รับผิดชอบให้ชัดเจน

แผนการที่จะพัฒนาต่อเนื่องต่อไป

                    - ประชาคมหมู่บ้านรับฟังความคิดเห็นประชาชนการควบคุมป้องกันโรคไข้เลือดออก และเสนอความคิดโดยการนำรูปแบบนวัตกรรมนี้ไปใช้ ถ้าประชาชนเห็นชอบ จะดำเนินการจัดทำแผนงานโครงการร่วมกับชุมชนต่อไป

       





 
องค์การบริหารส่วนตำบลวิเชตนคร 257 หมู่ที่ 1 ตำบลวิเชตนคร อำเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำปาง
โทรศัพท์ 0 5427 1209 - 10 ส่งแฟกซ์ ต่อ 18